DRUGI OBIEG
Czwartek, 12 listopada 2026
1.
D.O. kradnie, kopiuje i publikuje, bo nie posiada się z podziwu dla Autora.
Z podziwu i braterskiego współczucia, bo polskość boli.
https://wyborcza.pl/7,75968,33125795,11-listopada-czyli-bitwa-pod-matwami.html#s=S.TD-K.C-B.1-L.1.duzy
My, Polacy, chętnie obchodzimy rocznice odzyskania niepodległości, ale niechętnie się zastanawiamy, dlaczego właściwie tę niepodległość utraciliśmy. A sprawa to poważna i aktualna, bo powód naszego nieszczęścia niezmienny jest od lat.
Owszem, zwłaszcza w czasach pozytywizmu, wypisano na ten temat morze atramentu, ale to było pod zaborami. Wtedy warszawska szkoła historyczna krzepiła serca, a utratę naszej niepodległości zwalała na podłych i agresywnych sąsiadów, pogłębiając tym samym nasze narodowe zidiocenie. Bo skoro nie nasza to wina i skoro nie mamy sobie nic do zarzucenia, to i rachunku sumienia robić nie trzeba, błędów naprawiać nie trzeba, starczy na krzyżu boleści się rozłożyć i męczeństwem naszym niewinnym się napawać.
W liberalnej stosunkowo autonomii galicyjskiej powstała za to krakowska szkoła historyczna: Józef Szujski, Walerian Kalinka, Michał Bobrzyński, Stanisław Smolka. Ciesząc się większą od swych warszawskich kolegów swobodą badawczą, wolni od kompleksów i nieczuli na patriotyczny szantaż, krakowscy konserwatywni uczeni zaproponowali narodowi rachunek sumienia, przestrzegając przed "fałszywą historią jako matką fałszywej polityki".
Historycy krakowscy słusznie uważali, że za upadek Rzeczypospolitej odpowiadają sami Polacy, to znaczy egoizm szlachty i oligarchii magnackiej, niebotycznie rozdymane przywileje szlacheckie, nędzna pozycja fantomowego elekcyjnego króla, paraliż parlamentu w postaci liberum veto, które mógł wykrzyczeć każdy sprzedajny poseł, brak silnego rządu, brak skarbu i wojska z prawdziwego zdarzenia, kołtuństwo, ksenofobia, zacofanie, nietolerancja religijna ciągnąca się od czasów kontrreformacji, sarmackie bezhołowie, nędza sądów i trybunałów, a zwłaszcza egzekucji ich wyroków, zaprzedanie się obcym dworom, w szczególności Rosji. W tej sytuacji potężni sąsiedzi byliby naiwni, gdyby nie wykorzystali słabości Rzeczypospolitej i nie rozszarpali jej na części. Innymi słowy: podaliśmy zaborcom naszą niepodległość na tacy.
Zgnilizna ustrojowa – czyli drylowanie z instytucji demokracji szlacheckiej, jej prawnej istoty i politycznego sensu, naciąganie i doprowadzanie ad absurdum – zaczęła się jednak o wiele wcześniej, w czasach saskich. Zupełnie jakby wokół Rzeczypospolitej nie było żadnych absolutystycznych monarchii, jakby jej słabość mogła ujść bezkarnie.
Wstydliwy rozdział Trylogii
Nędza naszej historii polega na tym, że trzeba się cofnąć o niemal 400 lat, by sięgnąć do czasów, w których Rzeczpospolita nie była w permanentnym kryzysie. Nie bez powodu prawica po symbol siły i dumy sięga do czasów króla Jana Sobieskiego. Przypina sobie husarskie skrzydła i obleka się w szyszaki i pancerze. Rzecz w tym, że endecka etniczna koncepcja narodu, do której się teraz prawica odwołuje, wówczas nie istniała. Naród to była zróżnicowana etnicznie szlachta – małopolska, ruska, wielkopolska, litewska, mazowiecka, pruska, inflancka i tak dalej – która stanowiła dziesięć procent ówczesnej populacji. Pozostałe dziewięćdziesiąt procent to było wyzbyte wszelkich praw i narodowej tożsamości folwarczne chłopstwo, raby pędzone na pole jak bydło, które tyrało na pana i plebana.
Witold Bereś napisał właśnie "Mątwy. Zapomniany rozdział Trylogii", jakby na powitanie kolejnego Święta Niepodległości, swoistą erratę do sienkiewiczowskiej serii, zapożyczając od narodowego krzepiciela serc plejadę bohaterów. Oto w roku 1666 panowie Kmicic, Wołodyjowski, Skrzetuski i Zagłoba znów jadą na wojnę – tym razem przeciwko swoim. Mątwy to przemilczany, wstydliwy nienapisany rozdział trylogii.
Przemilczany, bo nikogo nie pokrzepi, jeno w depresję wpędzi. Jak wiadomo, nie ma krwawszych i bardziej zawziętych wojen niż wojny domowe.
Nie było już Szwedów po potopie, powstania kozackie utopiono w pobratymczej krwi, a Turcy jeszcze nie przyszli – więc w tym krótkim wojennym intermedium Polacy mogli się wreszcie zabrać za siebie, czyli za wyrzynanie jeden drugiego.
Mątwy to dziś południowa dzielnica Inowrocławia, a w XVII wieku arena bratobójczej jatki, podczas której zbuntowana przeciw królowi szlachta pod przywództwem Jerzego Sebastiana Lubomirskiego wyrżnęła w pień niemal cztery tysiące jeńców, kwiat polskiej armii – żołnierzy służących wcześniej u Stefana Czarnieckiego, zahartowanych w walkach w Polsce, Danii i w Ukrainie. Polak Polakowi zgotował taki los.
Oczywiście rzeź nie rozstrzygnęła niczego takiego, czego przy odrobinie dobrej woli nie można by rozstrzygnąć wcześniej. Bereś kończy: "Po klęsce królewskiej pod Mątwami obie strony zawarły 31 lipca 1666 roku ugodę w Łęgonicach. Lubomirski ukorzył się przed królem i wkrótce wyjechał z kraju. Jan Kazimierz zrezygnował z planów elekcji vivente rege (za życia króla). Formalnie można było ogłosić pojednanie. W rzeczywistości państwo zostało osłabione, armia wykrwawiona, reforma pogrzebana, autorytet monarchy zniszczony, a szlachta utwierdzona w przekonaniu, że każdą próbę zmiany ustroju można przedstawić jako zamach na wolność".
Rosyjski protektorat
Potem było już tylko gorzej. Bezbronna i bezzębna Rzeczpospolita była już tylko polem bitwy, ubitą ziemią, poligonem dla Rosjan, Sasów czy Szwedów, którzy toczyli sobie wojnę północną, przy okazji bezkarnie łupiąc nasz kraj. Szlachta, owszem, zawiązała konfederację, ale przeciwko własnemu królowi, którego sama wybrała, jednak tym razem nie była w stanie go pokonać. Żeby temu zaradzić, poprosiła o arbitraż… cara Piotra I, który de facto ów arbitraż zamienił w rosyjski protektorat. To od haniebnego Sejmu Niemego w 1717 roku, który odbył się pod rosyjskimi bagnetami, liczyć trzeba tragedię rozbiorową. Ograniczono wówczas wielkość armii do 24 tysięcy żołnierzy. Jednak nawet tak lichego kontyngentu nie udało się stworzyć, bo polska szlachta nie zamierzała płacić na wojsko. Sama armia carska liczyła wówczas około 150 tysięcy żołnierzy.
To nie przypadek, że carowie Rosji w porozumieniu z Austrią i Prusami stali się gwarantami wolności szlacheckich – liberum veto i wolnej elekcji. Polska miała być słaba, skłócona, zanarchizowana. Polacy łacno przyszłym zaborcom w tym pomogli. Rosja w 1719 roku mogła więc swe wojska z Polski wycofać, ale politycznie została tu na następne 200 lat. Opamiętanie przyszło za późno. Polska zaczęła się reformować, ale przegrała już swój czas.
Czy dzisiaj z pełną odpowiedzialnością możemy powiedzieć, że nie przegrywamy naszego czasu, skoro Nawrocki już obłożył liberum veto 48 ustaw, skoro nie sposób nawet osiągnąć z nim konsensusu w sprawie finansowania zbrojeń i armii? Gdy premier mówi o skokowym wzroście zagrożenia ze Wschodu, to Nawrocki odpowiada, że "jako prezydent ma równie dużo informacji, o ile nie więcej i nie widzi drastycznej zmiany zagrożenia rosyjskiego. Ono jest i będzie".
"W Polsce będą rządzić tacy ludzie, którzy sami zaproszą Rosjan"
Niedługo przed śmiercią Andrzej Wajda wypowiedział zdanie, którego sensu nie byłem w stanie wówczas zrozumieć. Był 2016 rok. Pierwszy rok rządów PiS, protesty obywateli w obronie zagarnianego Trybunału Konstytucyjnego. Reżyser "Katynia", filmu, który twórca zadedykował swemu zamordowanemu tam ojcu, powiedział rzecz zaskakującą: "Zobaczysz, że tutaj, w Polsce, będą rządzić tacy ludzie, którzy sami zaproszą Rosjan, byleby tylko tej władzy nikomu nie oddać, byle się tylko przy niej utrzymać".
Nie dyskutowałem wtedy z Andrzejem, ale w duchu uznałem to za nonsens. Tymczasem ta ponura wróżba z każdym rokiem staje się bardziej prawdopodobna, co wcale nie znaczy, że musi się spełnić. Przecież taka tradycja już w Polsce istnieje, poczynając od Sejmu Niemego, poprzez magnatów, biskupów i hetmanów targowickich biorących pieniądze z rosyjskiej ambasady, poprzez generała Zajączka, Aleksandra Wielopolskiego, polskich komunistów w roku 1920 i 1944, po współczesne rodzime partie narodowe, proputinowskie, ksenofobiczne, antysemickie, antyukraińskie i faszystowskie, zrzeszone w antyeuropejskiej i prorosyjskiej międzynarodówce populistów.
Naród nikczemny w chwilach powodzenia
To Winston Churchill miał powiedzieć o Polakach, że to naród "wspaniały w buncie i nieszczęściu, haniebny i bezwstydny w triumfie" (cytuję za Pawłem Jasienicą).
Rzeczywiście, to trudna chwila dla Polaków, bo Polakom nigdy w dziejach nie powodziło się tak dobrze jak teraz. Choćby Kaczyński uważał, że jest "tak źle, tak bardzo źle, że trzeba rozpocząć rokowania w sprawie wyjścia Polski z Unii Europejskiej".
Pisał Paweł Jasienica w "Polskiej anarchii": "Powodzenie uderza Polakom do głowy. Zaświadczyło o tym «dwudziestolecie», kiedy to każdy, kto nie miał szczęścia należeć do nacji, co właśnie odzyskała niepodległość i wojnę wygrała, kto był Białorusinem, Ukraińcem lub Żydem, tym samym zasługiwał na wzgardliwe traktowanie. Proponuję dwie istotne tezy. Pierwsza: nieprawdą jest, że wódka szczególnie szkodzi Polakom; prawdą jest natomiast, że śmiertelną truciznę dla naszej nacji zawiera woda sodowa. Druga pokrewna teza: nieprawdą jest, że Polacy nie umieją korzystać z wolności; prawdą jest natomiast, że wielu Polaków lubi nadużywać władzy".
O tym, że naród wspaniały w nieszczęściu, mogliśmy się przekonać dopiero co, w Krakowie, gdzie w marszu milczenia maszerowali ramię w ramię prezydent Nawrocki i premier Tusk. Ile to potrwa? Dzień? Dwa? Bo z pewnością nie trzy. 11 listopada przejdzie ulicami Warszawy rokosz przeciw "zamachowi stanu Tuska", czyli tak zwany marsz niepodległości. W szeregu skonfederowanej prawicy odnajdziemy wszystkich Sarmatów herbu "szlifierka kątowa" spod Trybunału Konstytucyjnego, z Braunem, Macierewiczem, Kaczyńskim, Mentzenem, Bosakiem i oczywiście Karolem Nawrockim na czele, najsilniejszym z nich, czego dał dowód podczas szturmu na Trybunał Konstytucyjny, heroicznie odsuwając "kobietę dwojga nazwisk" jednym tylko szturchnięciem.
Tak oto od 400 niemal lat zadomowiła się u nas tradycja pełzającej wojny domowej, która jest zaproszeniem dla wszelkiej maści "rozjemców" i "mediatorów" ze Wschodu. Nasuwają się więc takie pytania: Czy Mątwy kiedykolwiek wyjdą z Polaków? Czy nastąpi przebudzenie? A jeśli, to czy znów nie będzie za późno?
Jedno się tylko nie zmieni. Najwięksi zdrajcy zawsze najgłośniej krzyczeli, krzyczą i krzyczeć będą, jakimi wielkimi są patriotami.
Politycy prawicowi i skrajnie prawicowi wręcz prześcigają się na antyukraińskość, np. licytują się, które ugrupowanie mniej pomogło osobom z Ukrainy. Propaganda antyukraińska publikowana w sieci zupełnie bezkarnie, wszechobecna i wykorzystywana w walce politycznej, dociera do setek tysięcy i milionów odbiorców - mówi dr Anna Tatar, współautorka "Brunatnej Księgi" przygotowanej przez Stowarzyszenie "Nigdy wiecej".
Stowarzyszenie "Nigdy Więcej" jest niezależną organizacją antyrasistowską, która od 30 lat monitoruje przypadki rasizmu, ksenofobii i antysemityzmu w Polsce. Dokumentację takich zdarzeń publikuje w kolejnych edycjach "Brunatnej Księgi". Jej inicjatorem i wieloletnim redaktorem był założyciel stowarzyszenia Marcin Kornak (zmarł w 2014 r.). Obecnie współredagują ją dr Anna Tatar i dr hab. Rafał Pankowski, a jej przygotowanie wspiera Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców.
Nowa "Brunatna Księga" ukazała się 9 listopada, w Międzynarodowym Dniu Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem przypadającym w rocznicę Nocy Kryształowej, pogromu Żydów w III Rzeszy przeprowadzonego przez nazistów z 9 na 10 listopada 1938 r. Publikacja ma 221 stron, na których przedstawiono około 450 przejawów agresji wobec mniejszości z lat 2025-2026, a także z siedmiu miesięcy 2024 r. Raport opisuje przypadki mowy nienawiści, akty dyskryminacji, dewastacje cmentarzy i pomników upamiętniających Holocaust, nacjonalistyczne manifestacje, nienawistne napisy na murach, rasistowskie hasła i symbole eksponowane przez kibiców piłkarskich na stadionach, pobicia na tle rasistowskim i ksenofobicznym.
Księga dokumentuje treści antyukraińskie, powielające propagandę putinowską i szerzące wrogość wobec uchodźców. Przywołuje także wypowiedzi negujące prawdę historyczną o zagładzie Żydów, wygłaszane przez europosła Grzegorza Brauna i jego współpracowników z Konfederacji Korony Polskiej, jak np.: "Auschwitz z komorami gazowymi to niestety fake". "Braun posuwa się coraz dalej w szerzeniu antysemickiej nienawiści i znajduje w tym naśladowców. Rozzuchwaliła go wieloletnia bezkarność. Skrajna prawica odwraca świat wartości do góry nogami, zaprzecza zbrodniom hitlerowskim. Dlatego wciąż trzeba przypominać, do czego doprowadził faszyzm" - podkreśla dr Anna Tatar ze Stowarzyszenia "Nigdy Więcej".
Pełna wersja "Brunatnej Księgi" dostępna jest na stronie tej organizacji:
https://www.nigdywiecej.org//docstation/com_docstation/172/brunatna_ksiega_2025_2026.pdf
2.
Oficjalne statystyki Komendy Głównej Policji (KGP) wskazują na wyraźny wzrost zgłoszeń dotyczących przestępstw z nienawiści oraz ataków na tle narodowościowym lub ksenofobicznym w Polsce.
Obywatele Ukrainy stanowią najliczniejszą grupę obcokrajowców w Polsce, stąd szczegółowe dane KGP, opublikowane m.in. przez Notes From Poland oraz dziennik „Rzeczpospolita”, koncentrują się na tej grupie:
I połowa 2026 roku: Oficjalnie zarejestrowano 180 zgłoszeń o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z nienawiści wobec Ukraińców. Stanowi to wzrost o ponad 30% w porównaniu z analogicznym okresem roku 2025 oraz o 35% w odniesieniu do roku 2024.
Rok 2025: W całym roku odnotowano 275 zgłoszeń.
Rok 2024: Zarejestrowano 267 zgłoszeń.
Z raportów policyjnych wynika, że trend wzrostowy dotyczy szerszego spektrum ksenofobii. Przykładowo, w okresie od stycznia do lipca 2025 roku policja stwierdziła 543 przestępstwa motywowane uprzedzeniami (wzrost z 384 w tym samym okresie rok wcześniej).
Najczęściej wszczynane postępowania dotyczą czynów z art. 257 Kodeksu karnego (publiczne znieważenie grupy ludności lub pojedynczej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej lub rasowej bądź naruszenie nietykalności cielesnej) oraz art. 119 (stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej).
• Jako druga największa grupa migracyjna w Polsce, Białorusini coraz częściej zgłaszają incydenty nienawiści (głównie znieważenia słowne oraz akty wandalizmu). Trend ten nasilił się w ostatnich latach w związku z napięciami geopolitycznymi.
• Obywatele Gruzji: Choć statystycznie rzadziej zgłaszają oni przestępstwa z nienawiści, policja odnotowuje incydenty (w tym bójki czy pobicia), w których podłożem była niechęć narodowościowa.
• Obywatele państw afrykańskich oraz azjatyckich (np. Indii, Pakistanu): W tych przypadkach organy ścigania kwalifikują czyny przede wszystkim jako przestępstwa na tle rasistowskim (art. 257 k.k.). Ataki dotyczą najczęściej pracowników sektora usług (np. kierowców przewozu osób czy kurierów) i przybierają formę agresji słownej lub naruszenia nietykalności cielesnej w przestrzeni publicznej.
• Społeczność żydowska: Przestępstwa o charakterze antysemickim stanowią stały odsetek spraw prowadzonych przez prokuraturę. Dominują tu incydenty w przestrzeni wirtualnej (mowa nienawiści w internecie) oraz niszczenie mienia (np. antysemickie graffiti na murach).
• Społeczność romska: Tradycyjna mniejszość etniczna w Polsce, która regularnie mierzy się z przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami. Sprawy dotyczą głównie nienawistnych wpisów internetowych oraz agresji werbalnej w miejscach publicznych.
Ataki motywowane antysemityzmem oraz nienawiścią wobec osób o ciemnym kolorze skóry / pochodzeniu arabskim stanowią łącznie około 25–30% wszystkich spraw związanych z nienawiścią (art. 256 i 257 k.k.).
Agresja kierowana przeciwko mniejszościom narodowym z krajów sąsiednich (poza Ukrainą są to m.in. Białorusini, a w mniejszym stopniu Litwini czy Niemcy) to kolejne 15–20% postępowań.
Pozostała część to sprawy o podłożu wyznaniowym (głównie islamofobia oraz ataki na katolików) lub sprawy, w których nie udaje się jednoznacznie ustalić konkretnej grupy, w którą celował sprawca (np. ogólne nawoływanie do nienawiści do migrantów).
Województwa przodujące w statystykach:
Województwo mazowieckie (w szczególności garnizon stołeczny): Odnotowuje najwyższą bezwzględną liczbę przestępstw z nienawiści w kraju. Związane jest to z faktem, że Warszawa skupia największą mniejszość ukraińską, białoruską oraz społeczności z krajów azjatyckich i afrykańskich. Ponadprzeciętnie często dochodzi tu do incydentów o charakterze rasistowskim w przestrzeni publicznej.
Województwo dolnośląskie: Wrocław i okolice to kolejny punkt na mapie z wysokim wskaźnikiem zgłoszeń. Co istotne, Dolny Śląsk od lat charakteryzuje się również ogólnie wyższym współczynnikiem przestępczości w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców (ok. 2750 stwierdzonych przestępstw ogólnych).
Województwo małopolskie: Kraków oraz aglomeracja śląsko-małopolska generują duży odsetek spraw, co potwierdzają również dawniejsze, głębokie analizy RPO. To tam (zaraz po Mazowszu) zgłaszanych jest najwięcej przestępstw z nienawiści wobec obywateli Ukrainy.
Województwo wielkopolskie: Poznań wraz z otaczającymi powiatami tworzy kolejny rejon o podwyższonej dynamice zgłoszeń ksenofobicznych.
Regiony o średniej i niskiej dynamice
Na przeciwnym biegunie znajdują się regiony o mniejszym zagęszczeniu ludności imigranckiej oraz mniejszej liczbie metropolii:
Województwo lubelskie i podlaskie: Choć są to regiony przygraniczne, liczba zgłaszanych tam przestępstw motywowanych mową nienawiści lub ksenofobią utrzymuje się na relatywnie niskim, stabilnym poziomie. Przykładowo, komendy w Lubelskiem rejestrują zazwyczaj od kilkunastu do maksymalnie kilkudziesięciu takich spraw rocznie (np. 16 spraw w 2024 r., 13 spraw w 2025 r.).
Województwo podkarpackie: Statystycznie uznawane za jedno z najbezpieczniejszych województw w Polsce (wskaźnik przestępczości ogólnej to ok. 1155 czynów na 100 tys. mieszkańców). Liczba ataków na cudzoziemców na tle narodowościowym jest tu marginalna.
Województwo opolskie i świętokrzyskie: Ze względu na najmniejszą liczbę ludności i relatywnie małe rozproszenie nowych grup migrantów, województwa te zamykają stawkę z zaledwie kilkoma incydentami rocznie.
3.
Są różne rodzaje patriotyzmów, w większości to uczucie złe i niebezpieczne.
Na przykład patriotyzm przez nienawiść); przypisywanie własnemu narodowi bezwzględną wyższość moralną, kulturową czy rasową, nienawiść do innych (skupiona na szukaniu wroga).
Jest też patriotyzm „ślepy” - to całkowite wypieranie trudnych prawd historycznych i odrzucanie jakiejkolwiek krytyki pod adresem własnego państwa.
Potem jest patriotyzm fasadowy, ograniczanie miłości ojczyzny do zewnętrznych symboli, haseł i agresywnej retoryki, bez jakiegokolwiek wkładu w dobro wspólne.
Jest też patriotyzm martyrologiczny - przesunięcie uwagi z patriotyzmu jutra (budowa silnej gospodarki, edukacji, nauki) na patriotyzm wczorajszego bolesnego rozrachunku.
Mamy patriotyzm wykluczający, kiedy jedna grupa społeczna lub polityczna uznaje siebie za jedynych „prawdziwych patriotów”, odmawiając tego miana każdemu, kto myśli inaczej.
Natomiast znacznie rzadszy jest patriotyzm mądry i dojrzały – ten nie wymaga umierania za ojczyznę, ale mądrego i odpowiedzialnego życia dla niej.
Innymi słowy – nie Polska walcząca, lecz Polska myśląca.
Taki patriotyzm to patriotyzm obywatelski , a więc:
Uczciwe płacenie podatków na wspólne drogi, szpitale, szkoły i bezpieczeństwo.
Udział w wyborach:
Przestrzeganie prawa:
Dbanie o zasoby swojego kraju – zarówno materialne, jak i naturalne:
Troska o środowisko: Segregacja śmieci, niemarnowanie wody, dbanie o czyste powietrze i lokalną przyrodę.
Praca organiczna: Rzetelne i profesjonalne wykonywanie swoich obowiązków zawodowych. Każda dobrze wykonana praca buduje ogólny dobrobyt.
Szacunek dla drugiego człowieka, do wspólnoty ludzi o różnych poglądach, wyznaniach i historiach:
Szacunek dla współobywateli: Zrozumienie, że ktoś o odmiennych poglądach politycznych czy światopoglądowych również może chcieć dobra dla kraju, tylko widzi do niego inną drogę.
Kultura dyskusji: Rezygnacja z agresji słownej, języka nienawiści i pogardy w debacie publicznej oraz w mediach społecznościowych.
Troska o słabszych: Angażowanie się w wolontariat, pomoc sąsiedzką i wspieranie tych grup społecznych, które radzą sobie gorzej.
Dojrzała miłość do kraju nie boi się prawdy. Dobry patriota czerpie dumę z sukcesów i bohaterstwa przodków, ale potrafi też przyjąć do wiadomości trudne, a czasem wstydliwe karty z historii własnego narodu.
Współczesny patriota rozumie, że siła jego kraju zależy od silnej pozycji w strukturach międzynarodowych.
4.
https://www.bbc.com/news/articles/ck792we7zrz4o
Trójstronne rozmowy w Abu Zabi między Rosją, Ukrainą i Stanami Zjednoczonymi, mające na celu zakończenie wojny na Ukrainie, zakończyły się po drugim dniu.
Choć strona amerykańska stwierdziła, że dostrzega „pewne możliwości”, nie było żadnych oznak przełomu, który mógłby zakończyć trwającą prawie pięć lat wojnę, wywołaną inwazją Rosji.
Dawid Arachamia z ukraińskiego zespołu negocjacyjnego powiedział, że ta runda rozmów – pierwsza od lutego – „była jedną z najtrudniejszych”.
„Uważam, że Rosjanie przybyli z bardzo surowymi dyrektywami, więc niezwykle trudno było złagodzić dyskusję” – powiedział. Dodał jednak, że czuje „dobry impet” i zaapelował o zorganizowanie drugiej rundy rozmów tak szybko, jak to możliwe.
Zarówno Moskwa, jak i Kijów potwierdziły, że trwają prace nad szeroko zakrojoną wymianą jeńców wojennych, która może wkrótce dojść do skutku.
Po rozmowach ogłoszono, że w czwartek amerykańscy negocjatorzy Steve Witkoff i Jared Kushner – zięć prezydenta Donalda Trumpa – udadzą się do Moskwy, aby spotkać się z prezydentem Rosji Władimirem Putinem, a następnie do Dublina, aby porozmawiać z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim.
Ostatnia runda rozmów miała koncentrować się wokół „architektury bezpieczeństwa” Europy.
Dla Kijowa może to oznaczać zapewnienie, że sojusznicy udzielą mu pomocy, jeśli Ukraina zostanie ponownie zaatakowana, pomimo że kraj ten nie jest członkiem NATO.
5.
https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/nov/11/donald-trump-sell-out-ukraine-europe-leaders
Donald Trump stracił znaczną część władzy nad polityką wewnętrzną po druzgocącej porażce w wyborach uzupełniających w ubiegłym tygodniu, ale jego zdolność do umacniania swojego dziedzictwa poprzez wywracanie amerykańskiej polityki zagranicznej do góry nogami pozostaje w dużej mierze nienaruszona.
Istnieją wszelkie powody, by obawiać się „wielkiej zdrady” Ukrainy w nadchodzących tygodniach, która nagrodziłaby Władimira Putina za agresywną wojnę Rosji przeciwko Kijowowi, a także wyrządziła trwałe szkody europejskiemu ładowi bezpieczeństwa. Jednak lilipuci europejscy przywódcy są zbyt zajęci kłótniami o to, kto powinien ich reprezentować w przyszłych rozmowach pokojowych, by skupić się na tym, jak zapobiec zdradzie. Pomimo że fundamentalne interesy europejskie są stawką w tegorocznych trójstronnych negocjacjach USA, Rosji i Ukrainy w Abu Zabi, Europa została zepchnięta do bocznego pokoju, reprezentowana przez grupę urzędników z Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, UE i NATO.
Trump powiedział, że współpracuje z Moskwą nad „wielką, piękną umową”, która „obejmie więcej niż Ukrainę, a mógłbym nawet powiedzieć, że całą Europę”. Jego pozornie przychylny Kremlowi negocjator i zięć, Jared Kushner, twierdzi, że Trump rozmawiał z kilkoma europejskimi przywódcami o potrzebie „szerszej europejskiej architektury bezpieczeństwa, która może pomóc w stworzeniu warunków trwałego pokoju”.
Odrzućmy tę retorykę, a obaj zdają się mówić o zawarciu układu z Putinem za plecami Wołodymyra Zełenskiego i innych europejskich przywódców w sprawie podziału Europy Wschodniej. Taki układ mógłby dać Moskwie stałą kontrolę nad okupowanymi terytoriami Ukrainy – być może większą niż obecnie – i złagodzić zachodnie sankcje gospodarcze. Mógłby również pozbawić kraje Europy Wschodniej prawa do wyboru własnych rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa, wykluczając dalsze rozszerzenie NATO i potencjalnie ograniczając niektóre działania NATO na froncie wschodnim. W zamian rodzina i biznesowi kumple Trumpa z pewnością zapewniliby sobie lukratywne kontrakty energetyczne, surowcowe, a być może i nieruchomościowe z Rosją.
Do takiego rozłamu może dojść już za kilka tygodni, ponieważ Trump zaakceptował propozycję spotkania z Putinem i ewentualnego trójkąta mocarstw z prezydentem Chin, Xi Jinpingiem, na marginesie szczytu Azji i Pacyfiku w Shenzhen w dniach 18-19 listopada. Nawet jeśli do tego czasu umowa nie będzie gotowa, możliwość kształtowania przyszłości europejskiego bezpieczeństwa pod nieobecność ukraińskich lub innych europejskich przywódców musi wydawać się kusząca dla amerykańskiego przywódcy po jego wyborczej porażce. Trump będzie chciał poczynić postępy, zanim nowy, kontrolowany przez Demokratów Kongres obejmie władzę w styczniu.
Aby zmusić Kijów do zaakceptowania upokarzającego podziału, Trump pokazał już, że jest gotów skutecznie oślepić Ukrainę, wstrzymując kluczowe dane wywiadowcze i przechwytujące pociski rakietowe. Tymczasem Elon Musk utrudnia obronę przed dronami, nakładając paraliżujące ograniczenia prędkości na swoją sieć satelitarną Starshield, uniemożliwiając ukraińskim dronom zestrzeliwanie rosyjskich dronów kamikaze z napędem odrzutowym. Trump może również próbować zmusić europejskich sojuszników do zgody na porozumienie, grożąc wycofaniem wojsk amerykańskich i zamknięciem baz, w ramach przeglądu Pentagonu, który dobiega końca.
Jeśli to wszystko brzmi jak paranoiczna fantazja, pamiętajcie, że Trump i Musk stosowali już ostatnio większość tych taktyk, choć w krótkich, zaprzeczonych zrywach, jako wyraźne ostrzeżenie dla Zełenskiego. Ukraiński przywódca jasno dał do zrozumienia, że nie ulegnie takiemu przymusowi, ale nieustanne niszczenie ukraińskiej infrastruktury energetycznej i transportowej przez Putina jest ewidentnym dążeniem do postawienia Kijowa w jak najsłabszej pozycji przed rozpoczęciem rozmów dyplomatycznych.
W obliczu tej potencjalnie nieuchronnej zdrady, Europa nie jest bez kart, jak to ujął Trump . Europejczycy kontrolują setki miliardów dolarów zamrożonych rosyjskich aktywów i mają możliwość odmowy zniesienia sankcji gospodarczych i finansowych wobec Moskwy. Co więcej, UE mogłaby zaostrzyć swoje przepisy, gdyby przelała skonfiskowane środki rosyjskiego banku centralnego z belgijskiej izby rozliczeniowej Euroclear do podmiotu kontrolowanego przez UE i wykorzystała te środki do zaciągnięcia ogromnej pożyczki na reparacje dla Ukrainy.
Jak twierdzi grupa ekspertów ds. długu publicznego, takie rozwiązanie nie tylko utrzymałoby Ukrainę w walce o zaspokojenie potrzeb finansowych Kijowa przez co najmniej dwa lata – eliminując potrzebę coraz bardziej napiętych negocjacji w sprawie finansowania z UE co kilka miesięcy – ale także zapewniłoby, że Rosja zostanie pociągnięta do odpowiedzialności finansowej za zniszczenie Ukrainy i zmuszona do wniesienia wkładu w jej odbudowę.
Jednak polityka europejska oparta na zasadzie zubożania sąsiada uniemożliwia UE wzmocnienie pozycji Zełenskiego również w tym zakresie. Premier Belgii, Bart de Wever, odmówił wykorzystania skonfiskowanych rosyjskich funduszy na wsparcie Ukrainy, zyskując popularność w kraju za rzekome przeciwstawienie się Europie. W rezultacie UE prawdopodobnie będzie musiała udzielić Kijowowi kolejnej pożyczki, aby pomóc mu przetrwać przyszły rok. Istnieje ryzyko, że wybory we Francji i gdzie indziej mogą doprowadzić do władzy eurosceptycznych nacjonalistów, którzy argumentują, że ich kraje nie mogą sobie pozwolić na dalsze finansowanie Ukrainy, jednocześnie narzucając cięcia wydatków własnym obywatelom.
Nie jest jeszcze za późno, aby Europa w najszerszym tego słowa znaczeniu – w tym Wielka Brytania, Norwegia, Kanada i Turcja – podjęła działania w odpowiedzi na wielką zdradę Trumpa. Oprócz wykorzystania zamrożonych aktywów, kraje europejskie mogą zaostrzyć sankcje wobec floty cieni Kremla, ograniczając jej eksport poprzez przechwytywanie niebezpiecznych i nieubezpieczonych tankowców transportujących rosyjską ropę. Mogłyby przenieść więcej własnych zapasów pocisków przechwytujących Patriot na Ukrainę, która obecnie, zgodnie z definicją, stanowi pierwszą linię obrony Europy. Mogłyby również, poprzez wspólną dyplomację, dać Trumpowi do zrozumienia, że odrzucą każde porozumienie osiągnięte bez ich udziału i zgody.
Europejczykom udało się już raz odeprzeć Trumpa: po jego szczycie z Putinem na Alasce w zeszłym roku towarzyszyli Zełenskiemu w drodze do Białego Domu jako „ochroniarze” i jasno określili swoje „czerwone linie”. Tym razem osłabiony prezydent USA bardziej desperacko pragnie „porozumienia”, a Europejczycy są bardziej podzieleni i rozproszeni przez własną politykę wyborczą. Nie ma jednak większego priorytetu dla przyszłości europejskiego bezpieczeństwa niż zapobieżenie zdradzie Ukrainy.
Paul Taylor jest pracownikiem naukowym w European Policy Centre
6.
https://edition.cnn.com/2026/11/11/europe/russian-ambassador-to-us-dies-intl
Ambasador Rosji w Stanach Zjednoczonych, Aleksandr Darchiew, zmarł w wieku 66 lat, poinformowało w środę rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Putin mianował Darchiewa, doświadczonego dyplomatę znanego w przeszłości z publicznego potępiania Zachodu, ambasadorem w Waszyngtonie w marcu 2025 r. Ma on przewodzić pojednaniu z administracją Trumpa, które wstrząsnęło Ukrainą i krajami europejskimi.
7.
Partia Republikańska zjednoczyła szyki, by odłożyć na bok wniosek o impeachment sekretarza obrony, chroniąc go tym samym przed dotkliwą naganą i potencjalnym usunięciem ze stanowiska.
https://www.nytimes.com/2026/11/10/us/politics/house-hegseth-impeachment-vote.html
8.
https://www.bbc.com/news/articles/cm93rpy6lx0do
Sędzia federalny na Florydzie zezwolił prezydentowi USA Donaldowi Trumpowi na wszczęcie postępowania w sprawie zniesławienia przeciwko BBC, po tym jak nadawca chciał je oddalić.
Jednak sędzia Jeffrey Kuntz oddalił drugie roszczenie w pozwie na kwotę 10 mld dolarów (7,5 mld funtów) na podstawie prawa stanowego dotyczącego nieuczciwych praktyk handlowych.
Prezydent USA pozywa BBC w związku z odcinkiem programu Panoramy, w którym zmontowano dwie różne części jego przemówienia wygłoszonego przed zamieszkami w Kapitolu USA w 2021 r.
Trump nazwał orzeczenie sędziego „ogromnym zwycięstwem” we wpisie na portalu Truth Social we wtorek. Rzecznik BBC powiedział: „Jesteśmy zaskoczeni tą decyzją, ale szanujemy autorytet Sądu i zauważamy, że sprawa przejdzie teraz do kolejnego etapu”.
Rzecznik BBC dodał: „Jesteśmy pewni naszego stanowiska i będziemy nadal reagować, korzystając z odpowiedniego procesu prawnego”.
Sędzia Kuntz uznał, że oskarżenia Trumpa o zniesławienie wobec BBC są wystarczające, aby kontynuować sprawę, choć nie wydał orzeczenia co do istoty sprawy.
„To, czy prezydent Trump będzie w stanie udowodnić te twierdzenia i wykazać poniesione szkody w wyroku sumarycznym lub na rozprawie, pozostaje kwestią otwartą do rozstrzygnięcia w innym terminie” – napisał w zarządzeniu wydanym we wtorek.
Pozew Trumpa, złożony na Florydzie, oskarża BBC o „umyślne, złośliwe i oszukańcze zmanipulowanie” jego przemówienia wygłoszonego przed Kapitolem 6 stycznia 2021 r.
BBC przeprosiło i stwierdziło, że transmisja wywołała „błędne wrażenie, że Trump bezpośrednio nawoływał do podjęcia gwałtownych działań”.
Nadawca zwrócił się do sądu o oddalenie pozwu, argumentując, że program nie spełnia prawnych kryteriów zniesławienia i nie był dostępny w USA.
Oprócz zarzutów zniesławienia Trump zarzucił nadawcy złamanie prawa stanu Floryda, a w szczególności ustawy o wprowadzaniu w błąd i nieuczciwych praktykach handlowych.
Kuntz we wtorek oddalił tę część pozwu, orzekając, że film dokumentalny nie stanowi wypowiedzi komercyjnej.
Trump został zobowiązany do złożenia zeznań pod przysięgą w pozwie BBC
W zeszłym miesiącu sędzia nakazał Trumpowi, aby do 11 grudnia złożył pod przysięgą odpowiedzi na pytania zawarte w pozwie, po tym jak prezydent odwołał poprzednie zeznania w zeszłym miesiącu, powołując się na „sprawy o znaczeniu krajowym”.
Prawnik reprezentujący BBC powiedział w sądzie, że Trump prowadził kampanię w Georgii w zaplanowanym dniu w październiku i „dał temu priorytet” ważniejszy niż odpowiadanie na pytania.
Na początku tego roku prawnicy Trumpa przyznali, że nie mają dowodów na to, że film dokumentalny był dostępny w USA w ramach usługi abonamentowej BritBox BBC – jak pierwotnie twierdzili – lub na stronie internetowej BBC, BBC Select, czy za pośrednictwem amerykańskich nadawców.
Trump ostatecznie zgodził się nie wszczynać procesu o zniesławienie przeciwko BBC Studios, spółce zajmującej się komercyjnym obrotem nadawcą, po tym jak BBC stwierdziło, że „nie odegrało żadnej roli w tworzeniu ani produkcji filmu dokumentalnego”.
9.
Policja atakuje protestujących na madryckiej Gran Vía | Demonstracje w Sewilli, Kadyksie i Huelvie odwołane z powodu sztormu Charles | Według REE zapotrzebowanie na energię elektryczną spada o 5–9% w stosunku do prognoz, podczas gdy związek zawodowy CCOO szacuje ten spadek na 10%
https://elpais.com/espana/2026-11-11/ultima-hora-de-la-huelga-general-y-la-actualidad-politica-en-directo.html
Miliony ludzi w całej Hiszpanii przyłączyły się do pierwszego od 14 lat strajku generalnego, organizując pikiety na znak protestu przeciwko rosnącym cenom nieruchomości przed wyborami, w których skrajna prawica może przejąć władzę.
Centralnym punktem środowej ogólnokrajowej 24-godzinnej akcji protestacyjnej, której domagały się przede wszystkim stowarzyszenia lokatorów, a później poparły ją związki zawodowe, jest sprzeciw wobec pogłębiającego się kryzysu mieszkaniowego w Hiszpanii.
Sandra Mora z Madryckiego Związku Lokatorów powiedziała w wywiadzie dla stacji RNE: „Niezwykle ważne jest, aby przypominać ludziom, że to my, pracownicy –którzy jesteśmy również najemcami lub spłacamy kredyty hipoteczne – mamy władzę, aby zatrzymać produkcję i doprowadzić do zatrzymania gospodarki”.
Chociaż związki zawodowe zgłosiły wysoką frekwencję w strajku w kilku sektorach, w tym 90% w sektorze motoryzacyjnym i portowym oraz 82% w sektorze wywozu odpadów, stwierdziły, że frekwencja była nierównomierna w całym kraju. Największe poparcie odnotowano w regionach nadmorskich, takich jak Katalonia i Andaluzja, gdzie rosnący koszt mieszkań był szczególnie dotkliwy.
Konfederacja Stowarzyszeń Lokatorów określiła strajk jako sukces, podając w oświadczeniu, że do południa wzięło w nim udział około czterech milionów osób.
Wiele szkół i uniwersytetów zostało podobno zamkniętych lub pracuje z minimalnym obłożeniem. W Madrycie akcja pracownicza była kontynuacją trwającego strajku nauczycieli, który rozpoczął się prawie miesiąc temu, domagając się poprawy warunków pracy.
W Barcelonie robotnicy ustawili blokady drogowe – niektóre z płonącymi oponami – gdy transport publiczny niemal stanął w miejscu. Pikiety rozpoczęły się wkrótce po rozpoczęciu strajku o północy, blokując wjazd do fabryk, na targowiska i do węzłów komunikacyjnych. Kluczowe drogi do Barcelony, w tym autostrada AP-7, zostały zablokowane w obu kierunkach.
W Madrycie doszło do starć między demonstrantami a policją w pobliżu głównego targowiska hurtowego w kraju, a tysiące demonstrantów wyległo na główny bulwar miasta, tymczasowo wstrzymując ruch uliczny. Przedstawiciele władz poinformowali, że w całym kraju aresztowano ponad 40 osób w związku z drobnymi incydentami.
10.
Organizacje działające na rzecz praw człowieka potępiają doniesienia o ukaraniu kenijskiego pracownika migrującego, nazywając to „aktem przemocy”
https://www.theguardian.com/global-development/2026/nov/11/woman-in-saudi-arabia-sentenced-to-100-lashes-for-giving-birth-outside-marriage
Jak podają doniesienia, kenijska matka w Arabii Saudyjskiej została skazana na 100 batów za poród pozamałżeński.
Zgodnie z saudyjskim systemem szariatu, seks pozamałżeński jest przestępstwem. Jednak to kobiety są nieproporcjonalnie częściej atakowane, twierdzą organizacje działające na rzecz praw człowieka, które potępiły tę karę, nazywając ją „aktem przemocy”.
Chociaż w Arabii Saudyjskiej rodzi wiele niezamężnych kobiet, organizacje działające na rzecz praw człowieka twierdzą, że przypadek kenijskiej matki ujrzał światło dzienne dopiero po tym, jak trafiła ona do szpitala, który ma obowiązek zgłaszać władzom przypadki samotnego porodu u kobiet.
„Większość z nich rodzi w domu, dlatego nie są zgłaszane” – powiedziała Ekaterina Porras Sivolobova, założycielka Do Bold, organizacji non-profit walczącej o prawa pracowników migrujących w Zatoce Perskiej.
Kenijska matka, Esther Wanja Muthoni, była pracownicą domową zrekrutowaną do pracy jako gosposia i niania w Arabii Saudyjskiej. Podobno zaszła w ciążę podczas krótkiego związku z Egipcjaninem i powiedziała, że ojciec dziecka opuścił już kraj.
Śledztwo przeprowadzone przez „Guardiana” w 2024 roku wykazało, że wiele kenijskich samotnych matek zostało porzuconych przez ojców swoich dzieci z obawy przed aresztowaniem za seks pozamałżeński. Po wyroku, który zapadł w zeszłym miesiącu, Muthoni powiedziała w wywiadzie dla „New York Timesa”, że obawia się, że nie wytrzyma chłosty i dodała: „Nie zasługuję na to”.
Sprawa ta ma miejsce w związku z przełożeniem w zeszłym tygodniu planowanej wizyty w Arabii Saudyjskiej Reem Alsalem, specjalnej sprawozdawczyni ONZ ds. przemocy wobec kobiet i dziewcząt. Alsalem powiedziała, że zamierzała „podnieść kwestię konkretnych przypadków podczas wizyty. Jeśli wizyta nie odbędzie się wkrótce, zrobię to osobno, korzystając z ustalonych kanałów, którymi dysponujemy jako osoby upoważnione”.
Maryam Aldossari, pełniąca obowiązki dyrektora brytyjskiej organizacji zajmującej się prawami człowieka ALQST ( al-qist oznacza „sprawiedliwość” po arabsku), powiedziała, że orzeczenie sądu stanowi akt przemocy i że kobieta powinna zostać odesłana do Kenii, a nie ukarana.
„To tylko pokazuje hipokryzję stojącą za tak zwaną reformą Arabii Saudyjskiej. Wiemy, że MBS [Mohammed bin Salman, saudyjski następca tronu] próbował pokazać światu, że Arabia Saudyjska staje się nowoczesnym krajem, który wspiera kobiety, a mimo to sąd skazał matkę na 100 batów” – powiedział Aldossari.
W kwietniu 2020 roku Arabia Saudyjska ogłosiła reformę mającą na celu zniesienie chłosty jako kary sądowej. Dotyczyła ona jednak wyłącznie przestępstw ta'zir , w przypadku których sędziowie mają swobodę decydowania o karach. Chociaż większość wyroków chłosty mieściła się w tej kategorii, chłosta nadal była możliwą karą za niektóre przestępstwa hudud (stałe kary w prawie islamskim), takie jak spożywanie alkoholu i cudzołóstwo, jak podał ALQST w raporcie z 2021 roku.
Sivolobova powiedziała, że w porównaniu z innymi krajami, trudno było jej pomóc w sprawach dotyczących matek z Kenii. „Nie udało mi się uzyskać pomocy od władz Kenii, aby wesprzeć te kobiety” – powiedziała.
Zwrócono się do rządu Arabii Saudyjskiej o komentarz.
========
Mokry sen naszych prawdziwków
11.
Wykształcona, poliglotka i utalentowana strateg. Wystawa w Mediolanie przywraca wizerunek królowej, wykraczając poza propagandę zwycięzców i stereotypy kina. Kuratorzy: „Obalamy każde kłamstwo w historii”.
https://www.repubblica.it/venerdi/2026/11/11/news/cleopatra_mostra_milano_bugie_storia-425715101/?ref=RHLF-BG-P8-S1-T1-s3927
Od 12 listopada w Mediolanie Kleopatra pozwoli nam spojrzeć sobie w oczy. To obietnica wystawy „Kleopatra: Prawda”, immersyjnej wystawy w CityOval w CityLife, która potrwa do 28 stycznia. Oczywiście, wszyscy znamy twarz Kleopatry: szkoda, że to twarz Elizabeth Taylor. Mamy niewiele wiarygodnych portretów egipskiej królowej: profile na monetach, figurki rytualne w świątyniach, rzeźby o kontrowersyjnej identyfikacji. Dwa z tych śladów – głowa znaleziona na Via Appia (obecnie w Altes Museum w Berlinie) oraz popiersie odkryte w Taposiris Magna w 2024 roku – zostaną wykorzystane do algorytmicznego odtworzenia jej twarzy. Pomysłodawcą tego doświadczenia jest artysta cyfrowy Anderson Tegon, założyciel Pepper's Ghost, a kuratorem dominikańska archeolog Kathleen Martínez, która od dwudziestu lat poszukuje grobowca królowej wraz z egiptologiem Zahi Hawassem, byłym egipskim ministrem starożytności, słynącym z wszechobecnego kapelusza Indiany Jonesa (nieprzypadkowo biograficzny film dokumentalny Jeffreya Rotha nosi tytuł The Man with the Hat).
Spotkanie z Liz
Hawass wspomina spotkanie, które zdaje się zacierać granice między kinem a historią. „Byłem młodym inspektorem w Piramidach, kiedy egipski pisarz Kamal al-Mallakh zaprosił mnie na spotkanie z Liz Taylor, która odwiedzała Gizę” – opowiada egiptolog. „Sfilmowała już Kleopatrę w 1963 roku z Richardem Burtonem. Kiedy zobaczyłem ją przed Piramidami, przez chwilę wydawało mi się, że granica między historią a kinem zanikła”. Od ponad pokolenia twarz aktorki zastępuje twarz królowej, a teraz Hawass chce odwrócić ten trend: „Chcemy przywrócić Kleopatrę do życia taką, jaka była naprawdę, naprawić krzywdy wyrządzone jej przez historię opowiedzianą przez zwycięzców”.
Tak, ponieważ Rzym odniósł nad Kleopatrą dwukrotne zwycięstwo: na polu bitwy i w pamięci. W 31 roku p.n.e. pod Akcjum Oktawian pokonał wojska Marka Antoniusza i Kleopatry, a po ich śmierci Egipt stał się rzymski, a jego królowa celem narracji politycznej: aby przekształcić wojnę między Rzymianami w konieczną walkę z zewnętrznym niebezpieczeństwem, wystarczyło nadać wrogowi twarz kobiety. Horacy nazywał ją „fatale monstrum”; Propercjusz „meretrix regina”. Wergiliusz przedstawił zagrażający Wschód Rzymowi na tarczy Eneasza wykutej przez Wulkana. Propaganda Augusta zdominowała wyobraźnię przez tysiąclecia: choć Horacy doceniał odwagę Kleopatry w obliczu śmierci, potomność obciążał przede wszystkim obraz rozwiązłej kobiety, która zwiodła Antoniusza. Dante umieścił ją wśród lubieżnych; na obrazach szczególnie upamiętniane są jej skąpe szaty i wąż, a resztę dopełnił Hollywood.
Rezultatem jest postać legendarna, która jednak przyćmiewa kulturalnego, wielojęzycznego i niezwykle utalentowanego stratega, który faktycznie rządził Egiptem. „Nie ufam rzymskim przekazom, a zwłaszcza Plutarchowi, który pisał ponad sto lat po śmierci królowej: pozostaje on fundamentalnym źródłem, ale jest zbyt pod wpływem tradycji wrogich Antoniuszowi” –wyjaśnia Hawass.
Sam Plutarch podkreślał jednak inteligencję Kleopatry, jej błyskotliwą konwersację i umiejętność władania dziewięcioma językami, z łatwością się między nimi przmieszczając. Uważam jednak, że Szekspir uchwycił jeszcze bardziej charakterystyczne cechy jej charakteru, takie jak dumę i silną wolę.
Promienna osiemnastolatka
Kleopatra wstąpiła na tron w 51 roku p.n.e., w wieku osiemnastu lat. Jej dynastia, macedońskiego pochodzenia, rządziła Egiptem przez prawie trzy stulecia. „To już daje nam wskazówki, jak mogła wyglądać” – wyjaśnia Hawass. „Na przykład nie mogła być czarnoskóra, tak jak przedstawiono ją w serialu Netflixa z 2023 roku. Jej grecko-macedońskie pochodzenie (i różne freski, takie jak te w Pompejach i Herkulanum, red.) sugerują, że miała rude włosy”.
A słynny nos? „Na monetach jest on wystający, a broda jest wyraźna: ale musimy również pamiętać, że starożytne wizerunki, zwłaszcza te na monetach, są narzędziami autoprezentacji, a nie fotografiami. I musimy być sceptyczni wobec wersji karykaturalnych”. Na wystawie zobaczymy promienną, rudowłosą, osiemnastoletnią Kleopatrę. „To podróż mająca na celu obalenie historycznego kłamstwa o królowej Egiptu w każdym pokoju” – mówi Tegon. „Kultywując w ostatnim „bezgranicznym pokoju”, bardzo dużym, pozbawionym narożników pomieszczeniu, w którym zmienia się postrzeganie przestrzeni i czujesz się jak w filmie”.
Grobowiec Tajemnic
Ale jeśli wyobrazimy ją sobie na polach Iaru, egipskiego raju, gdzie tak naprawdę spoczywają jej szczątki? Jedną z możliwości jest Taposiris Magna, około pięćdziesięciu kilometrów na zachód od Aleksandrii, między jeziorem Mareotis a Morzem Śródziemnym. Kathleen Martínez poszukuje tam grobowca Kleopatry i Marka Antoniusza od 2005 roku. Uważa, że władczyni, identyfikując się z Izydą, wybrała to sanktuarium na swój pochówek. Wykopaliska ujawniły monety z imieniem i wizerunkiem królowej, figurki, przedmioty rytualne oraz grobowce ptolemejskie. Przebadano również tunele wydrążone w skale na ponad dwa kilometry, zawierające fragmenty posągów i amfor z greckimi inskrypcjami. Jednak żaden z nich nie wskazuje lokalizacji grobowca.
Kiedy wykopaliska dotarły do morza, Martínez wezwał Roberta Ballarda, odkrywcę wraku Titanica. We wrześniu 2025 roku zespół odkrył zatopione struktury interpretowane jako starożytny port: chodniki, kolumny, bloki, kotwice i amfory.
„To ważne odkrycia, ale wciąż nie ma dowodów na to, że Kleopatra została pochowana w Taposiris Magna” – protestuje Hawass. „Zamiast tego stawiam hipotezę, że grobowiec znajduje się obok jej pałacu królewskiego w Aleksandrii, na obszarze obecnie całkowicie zalanym wodą. Chociaż nie mamy jeszcze wystarczających dowodów”.
Zagadka śmierci
Hawass wątpi również w słynną wersję śmierci królowej. „Żmija – wąż kąsający ją w pierś, tak uwielbiany przez malarzy – jest przede wszystkim wytworem wyobraźni Plutarcha” – wyjaśnia. „Tak, mogła się otruć, ale sposób podania trucizny pozostaje niejasny. Z pewnością można rozsądnie założyć, że chciała uniknąć upokorzenia związanego z zabraniem jej do Rzymu przez Oktawiana i wystawieniem w łańcuchach jako trofeum wojennego”. Kleopatra przecież znała siłę obrazów i dramatyzmu: „Kiedy w walce o władzę z Oktawianem, która wybuchła po śmierci Cezara, Antoniusz ją wezwał, Kleopatra stawiła się sama, ale na swój własny sposób” – wyjaśnia Hawass.
Spotkanie odbyło się na wspaniałym statku ze złoconą rufą, purpurowymi żaglami i srebrnymi wiosłami: zjawą bogini. W końcu w Egipcie każdy faraon był uważany za związanego z bogami. Kleopatra była związana z Izydą, boginią macierzyństwa i magii, oraz z Hathor, boginią miłości i piękna.
Choć wystawa nadaje Kleopatrze twarz, jej grobowiec pozostaje ukryty, podobnie jak wiele skarbów starożytnego Egiptu: „Szacuję, że 70 procent tego, co pozostało od tamtego czasu, pozostaje do odkrycia” – wyjaśnia Hawass. „Obecnie badam grobowiec Imhotepa, architekta, który zaprojektował piramidę schodkową w Sakkarze, oraz grobowiec królowej Nefertiti, którego obecnie szukam w Dolinie Królów”.
Dzień dobry
OdpowiedzUsuńDzień dobry
OdpowiedzUsuń