DRUGI OBIEG
Niedziela, 15 listopada 2026

1.
Spowiedź z tygodnia.
W poniedziałek coś robiłem, ale nie pamiętam, co.
We wtorek zawieźliśmy mediolańskich Przyjaciół do Wedla na czekoladę. Tego przy ulicy szacownego pradziadka Żony. W ogóle cały tamten kwartał z Domem Chłopa, kawałkiem NBP, prawie aż do Kubusia Puchatka powinien należeć do Żony D.O. i jej najbliższych, ale Bierut zabrał, zignorował testament tego zasłużonego Polaka, ukradł pozostałość, a do zwrotu zagarniętego nikt się w Polsce nie poczuwał, ani komunistyczne władze okupacyjne, ani demokraci, ani pisowska szajka. Przyjaciele byli w Polsce z powodów pogrzebowych, ale nasze ciepłe uczucia i gorąca czekolada trochę odwróciły ich uwagę od ponurych myśli. A że było zimno (a zimna D.O. najserdeczniej nie znosi), to mu, jak zwykle w podobnych warunkach z hukiem i boleśnie popękały wargi.
W środę D.O. się dał namówić na godzinną rozmowę w świeżo wyremontowanym i unowocześnionym studio portalu natemat.pl. W natemat rozmawialiśmy na temat niepodległości i patriotyzmu (a raczej gaduła D.O. perorował).A w Warszawie chcieli na gwałt yebać Tuska, używając do tego celu rac i biało-czerwonych flag.
Potem, już w egipskich ciemnościach (bo po zmianie czasu zapadają o eskimoskiej 15.30) byliśmy z tymiż Przyjaciółmi na kolacji u Leo, zaprzyjaźnionej włoskiej knajpce. Chwalili bardzo, bo Leo rzeczywiście dobrze gotuje.
Z tym, że D.O. po rocznej przerwie (na polecenie chirurgów) powrócił kilka tygodni temu do codziennych zastrzyków z liraglutydu, więc chudnie, choć bardzo powoli, je jak wróbelek i nic mu nie smakuje. Nawet poranna kawa to już raczej przykry obowiązek niż przyjemność, na śniadanie śliwka na obiad najchętniej nic, albo pomidora z cebulką itp. Więc Leo ma z D.O. kłopot, bo mu wszystko albo za słodkie albo za słone (cukier, wiadomo = biała trucizna, od dawna całkiem odstawiony, Żona z mikroskopem śledzi ślady cukropodobnych w używanych półproduktach, a ze względu na kiepski stan nerek, D.O. musiał odstawić sól (której wszędzie pełno!). No i się do mdłego przyzwyczaił i teraz się po knajpach nie pożywi.
Z Przyjaciółmi zawsze wszelako przyjemnie, nawet w takich okolicznościach. No i trzeba było pomagać i doradzać w załatwianiu wszystkich formalności. Po zmarłym bracie pozostało skromniutkie konto z resztkami renty, ale opróżnienie go byłoby przestępstwem, więc trzeba notariusza albo sąd. No i spadkobierca musi udowodnić, że nie ma innych kandydatów do owego konta. Zmarły miał prawie 80 lat, spadkobierczyni niewiele mniej, ale musi udowodnić, że ich rodzice się nie upomną o spadek. Mieliby po 120 lat, no, ale nigdy nic nie wiadomo, więc trzeba ich akty zgonu i na wszelki wypadek akt ślubu też. Trzeba podać też imiona rodziców każdego z nich. Tak, jak Przyjaciele psioczyli na włoską biurokrację i wychwalali życzliwość i sprawność polskich urzędów, tak im przeszło.
W czwartek D.O. urabiał Zacnego Rozmówcę na piątkowe nagranie, a to nie było łatwe, gdyż Rozmówca za granicą, z napiętym harmonogramem zajęć i poczuciem, że jest ambasadorem Polski wobec ludzi mających powody do bycia wobec Polaków podejrzliwymi, różnica w czasie, Rozmówca bez komputera, Microsoft down na całym świecie…
Ale się udało, co można sprawdzić na portalu natemat.pl, na YT i innych diabelskich wynalazkach społecznościowych.
Potem jeszcze przemiły obiadek z Przyjaciółmi (innymi, made in Poland) u Leo. Nagadaliśmy się, nadrabiając zaległości, ale D.O. znowu nie dojadł pysznych klusek, więc prosił, żeby mu do domu zapakować. Przyjaciółka zresztą też. Leo przygotował dwie eleganckie torby, których, wychodząc, oczywiście zapomnieliśmy.
No a w sobotę przed południem miła kawka z Przyjacielem Włochem, który najpierw przez całe lato był w Toskanii, a potem u wnucząt w Brukseli, więc też mieliśmy duże zaległości w naprawianiu świata, czym się podczas naszych spotkań zazwyczaj zajmujemy.
Jeszcze tylko sobotnie zakupy w tłumie, tłumie, tłumie no i już niedziela.


2.
4 lata temu
Słyszałeś, Czytelniku, o Artemisii Gentileschi? Jeśli nie, to żałuj, a jeśli tak, to prawdopodobnie podzielasz podziw i zachwyt D.O. Albowiem Artemisia Lomi Gentileschi, była XVII-wieczną malarką, malarką genialną. Urodziła się w Rzymie 8 lipca 1593 r. państwu Orazio i Prudencji di Ottaviano Montoni, jako najstarsze z sześciorga dzieci. Pan Orazio Gentileschi był malarzem, pochodzącym z Pizy. Przeprowadzili się do Rzymu i tam mastro Orazio uległ piorunującemu wrażeniu obrazów Caravaggia. I, odkrywszy u nastoletniej córki niezwykły talent, starannie go szlifował, wprowadzając w tajniki rzemiosła, od przygotowania materiałów używanych do realizacji obrazów: szlifowania kolorów, ekstrakcji i oczyszczanie olejów, produkcji pędzli z włosia i sierści zwierzęcych, do przygotowania płócien i redukcja pigmentów do pudru, nadającego się do wymieszania z olejami.
Był jeden problem: Artemisia była dziewczyną, a malarstwo w tamtych czasach było zarezerwowane wyłącznie dla mężczyzn. Pracy było dużo, a to z powodu …kontrreformacji posoborowej, podczas której Kościół inwestował ogromne pieniądze w nawracanie na tradycyjną katolicką ortodoksję ludzi, którzy ulegli wcześniej ideałom renesansu i Reformacji. I uważali ikonografię za niezwykle skuteczny środek przywoływania ludzi do „porządku”. Orazio miał więc bardzo dużo pracy, prowadził wziętą botteghę malarsko-rzemieślniczą, bo przecież malowało się na bardzo różnych podkładach, niekiedy w wielkich formatach, stawiających niemałe wyzwania bardziej inżynieryjne niż malarskie.

Artemisia otrzymała również istotne bodźce z tętniącej życiem kapitolińskiej sceny artystycznej: ważna była znajomość malarstwa Caravaggia, artysty, który zadziwił publiczność, tworząc skandaliczne obrazy w kaplicy Contarellich w kościele San Luigi dei Francesi, zainaugurowane w 1600 roku, kiedy Artemisia miała zaledwie siedem lat. Podobno poznała samego Caravaggia, który kupował pracowni Orazio blejtramy. Nie wiadomo, czy to prawda, ale na pewno Gentileschi była zafascynowana malarstwem Caravaggia. Obliczcie, ile miała lat, kiedy w 1610 r. wzbudziła sensację w rzymskim środowisku malarskim prezentując swoje dzieło „Zuzanna i starcy”?
Rok później Agostino Tassi, malarz, któremu Orazio chciał powierzyć dalszą edukację malarską córki, zgwałcił ją w jej własnym mieszkaniu, używając brutalnej przemocy. Artemisia poinformowała ojca, który jednak uwierzył w jego obietnicę poślubienia córki. Pozwolił nawet, by młodzi ze sobą współżyli. Dopiero dwa lata później, odkrywszy, że Tassi jest już żonaty, wzburzony, zaniósł skargę na niego do papieża Pawła V.

Atremisia stawiła z odwagą czoło procesowi, podczas którego nie tylko była upokarzana przez fałszywych świadków i wielokrotne badania „ginekologiczne”, ale i torturowana „w celu przyspieszenia odkrycia prawdy”. O mały włos nie zmiażdżono jej kciuków, co uniemożliwiłoby jej dalsze malowanie. Mimo cierpień nie wycofała zeznań. Tassi został w końcu skazany pod koniec 1612 r. „za deflorację” na pięć lat więzienia lub dożywotnie wygnanie z Rzymu, do wyboru. Wybrał banicję, ale nigdy nie wyjechał, bo miał możnych przyjaciół, którzy obronili go przed dalszymi konsekwencjami.

Dzień po wyroku, ojciec zmusił Artremisię do poślubienia pewnego chłystka, za którym natychmiast podążyła do Florencji. Z winy przyjaciół Tassiego, w Rzymie była skompromitowana; uznawano ją za dziewkę.
Florencja przeżywała wówczas okres ożywionego artystycznego fermentu, przede wszystkim dzięki oświeconej polityce Kosmy II Medyceusza, utalentowanego władcy, który interesował się też muzyką, poezją, nauką i malarstwem, zwłaszcza Caravaggia. Gentileschi została wprowadzona na dwór Kosmy II i poświęciła wszystkie swoje siły, aby zgromadzić wokół siebie najbardziej żywe kulturowo talenty. Wśród jej florenckich przyjaciół był Galileo Galilei, z którym podjęła regularną korespondencję, oraz młodszy Michał Anioł Buonarroti, bratanek słynnego artysty. Był on postacią o pierwszorzędnym znaczeniu dla malarskiego dojrzewania Artemizji: dworski dżentelmen głęboko zanurzony w wydarzeniach artystycznych swoich czasów.
Artemisia określiła Michała Anioła jako „kuzyna” i uważała się za prawowitą „córeczkę”. Sam zamawiał jej dzieła, płacąc sowicie. Triumfalne uznanie malarskich zasług Gentileschi osiągnęło punkt kulminacyjny 19 lipca 1616 r., Kiedy została przyjęta do prestiżowej Akademii Sztuk Rysunkowych we Florencji; była pierwszą kobietą, która cieszyła się tym przywilejem. Występowała wówczas pod panieńskim nazwiskiem matki: Lomi, żeby wyzwolić się spod wpływu tyranizującego ojca, którego uważała za winnego jej osobistych nieszczęść.
Po paru latach pozornie szczęśliwego życia musiała znów uciekać do rodzinnego Rzymu, bo jej mąż żył zdecydowanie ponad stan i wierzyciele stawali się nieodstępni i natrętni. Na dodatek Artemisia, zdradzała niechcianego męża.

W Rzymie została przyjęta jako bohaterka: opromieniona dojrzałej, wspaniałej malarki. Dawne plotki i sprawy obyczajowe, zeszły na dalszy plan. Wielbiciele sztuk zasypywali ją atencjami i zamówieniami. Podobnie, jak w Wenecji, do której przeniosła się na trzy lata (1627-30). Z tym, że, oczywiście, wielkie obrazy na ołtarze czy cykle fresków kościelnych, najlepiej płatne, były dla niej niedostępne, była wszak kobietą, a Kościół był, jest i będzie matecznikiem mizoginizmu.
W 1630 r. przeniosła się do bogatego Neapolu, drugiego wówczas pod względem liczby ludności mieasta europejskim po Paryżu. Neapol przeżywał kulminację fermentu artystycznego, pracowali tam najwybitniejsi malarze epoki. Stał się dla niej drugą ojczyzną i nie licząc krótkich wyjazdów. M.in. do Anglii, mieszkała tam do śmierci w r. ... ?

Nie bardzo wiadomo, kiedy umarła. Przyjmuje się obecnie, że podczas niszczycielskiej zarazy, która nawiedziła Neapol w 1656 roku, niszcząc całe pokolenie wielkich artystów. Została pochowana w kościele San Giovanni Battista dei Fiorentini w Neapolu, pod tablicą, na której wyryto dwa proste słowa: „Hic Artemisia”. Obecnie tablica ta, podobnie jak nagrobek artystki, zaginęła.

Gentileschi dała dowód swojej dumnej i zdecydowanej natury i wiedziała, jak sprawić, by jej wszechstronny talent zaowocował, osiągając sukces o najwyższym prestiżu. Żadna inna kobieta w owych czasach nie osiągnęła tak wiele, a jako kobieta, musiała pokonywać dwa razy więcej przeszkód, wkładać w swoją pracę dwa razy więcej wysiłku niż malarz – mężczyzna.
Dość powszechnie krytyka uważała, że gwałt z czasów młodości wpłynął na jej malarstwo: często przedstawiała cierpiące kobiece postacie biblijne. Ale to lektura spłycająca, bo jej malarstwo było mistrzowskie pod każdym względem, nie tylko prawdy psychologicznej, której krytycy doszukują się w twarzach postaci kobiecych.
Ale z tą krytyką też jest problem, bo jako kobieta, mimo, że za życia opromieniona sławą wielkiej artystki, była przez stulecia regularnie pomijana we wszystkich podręcznikach historii sztuki. Jej ponowne „odkrycie” do kwestia kilku ostatnich dekad.
Zapewne dlatego, drogi Czytelniku, mogłeś nie słyszeć o Artemisii Gentileschi, ale, jeśliś czuły na piękno, jeśli nie obce są ci kanony sztuki, umiejętność nie tylko patrzenia, ale i widzenia, spoglądając na jej obrazy zrozumiesz, że jej miejsce jest w ścisłym panteonie geniuszy malarstwa.

4.
A skąd to wspomnienie Artemisii się u D.O. wzięło?
Ano z artykułu w „Guardianie”, o tym, że w czasie badań nowoczesnym sprzętem, odkryto, że jej obrazy zostały „ubrane”, tak, by nie było widać nagości.
Jak więc widać, nie tylko Zuckerberg kretyńsko tropi każdą sutkę czy włosek łonowy, banuje uczestników, zamieszczających reprodukcje arcydzieł malarstwa. To dość stara praktyka.
Wszyscy pamiętają Daniela z Volterry, którzy został wynajęty przez papieża Piusa IV, który na fali absolutnego potępienia nagości przez Sobór Trydencki, zamalował wszelkiej golizny na „Sądzie Ostatecznym” Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej, co zaowocowało nadaniem mu przydomku „majtkarza” („il braghettone”).
Ale mało kto wiedział, że ofiarą podobnej operacji padła też Artemisia Gentileschi. „Konserwatorzy dzieł sztuki we włoskiej Florencji rozpoczęli sześciomiesięczny projekt oczyszczenia i wirtualnego odsłonięcia od dawna ocenzurowanego aktu autorstwa Artemisii Gentileschi” – pisze Guardian. – „Wirujące welony i draperie zostały dodane do Alegorii Inklinacji (czyli talentu) około 70 lat po tym, jak w 1616 roku Gentileschi namalowała naturalnej wielkości akt kobiecy, uważany za jej autoportret. Obraz był zmówiony przez przyjaciela, Michała Anioła Buonarrotiego juniora.
Niestety, „Konserwatorzy nie będą w stanie usunąć zasłon, ponieważ tuszowanie zostało wykonane zbyt wcześnie po oryginale, co zwiększa ryzyko uszkodzenia obrazu Gentileschi w trakcie tego procesu”.
„Zamiast tego zespół planuje stworzyć cyfrowy obraz oryginalnej wersji, który zostanie wyświetlony na wystawie z okazji otwarcia projektu we wrześniu 2023 r”.


Artemisia Gentileschi, Autoportret jako męczennicy


Artemisia Gentileschi, Autoportret jako alegoria Malarstwa


Artemisia Gentileschi, „Alegoria Inklinacji” (czyli skłonności, rozumianej jako talent). Ten obraz został „ubrany”, lecz nie da się go oczyścić, widzowie zobaczą tylko cyfrową reprodukcję nagiego oryginału.


Nie da się odsłonić nagości, tylko elektronicznie, czyli co łączy Zuckerberga z Soborem Trydenckim?


3.
5 lat temu
1.
Chcesz wrócić do Rzymu? To musisz wrzucić monetkę do Fontanny di Trevi!
D.O. przez 15 lat miał biuro o sto metrów od niej, więc mu, grzesznemu, spowszedniała. Ale kiedy półtora roku temu opowiadał sprzed niej o początkach pandemii, była już odrestaurowana i wyczyszczona, z niebieściutką wodą… Poza tym była pandemiczna histeria i padał deszcz, więc placyk przed Fontanną był pusty, a D.O. nigdy go wcześniej pustym nie widział…
Ilekroć o Fontannie myśli, powraca D.O. wspomnienie sprzed dwudziestu lat: kiedy zawaliły się obie wieże WTC, co z Kolegami – dziennikarzami z całego świata oglądał w telewizji – ktoś powiedział, że powinniśmy się na coś przydać i powiedzieć co się stało rozhisteryzowanym turystom z USA. Więc kilkoro z nas wyszło z biur i poszliśmy pod fontannę, a potem, aż niemal do zmroku, powtarzaliśmy w różnych językach spragnionym informacji ludziom to, co widzieliśmy.
Demokracje bywają bezpośrednie i reprezentatywne. Jak się okazuje, reportaże też. Zazwyczaj nadajemy za pośrednictwem jakiegoś… medium, czyli pośrednika. Tamtego dnia, przed Fontanną, D.O. praktykował – chyba jedyny raz w życiu – dziennikarstwo bezpośrednie. I nigdy, jak wtedy, nie czuł się tak potrzebny.
Reakcje ludzkie… Nasze słowa wywoływały wstrząs, sprawiały, że ludzie płakali i nawet zawodzili. Siadali na bazaltowej kostce, dostawali konwulsji albo rzucali się sobie ze łzami w ramiona…

2.
Te wszystkie wspomnienia do D.O. powróciły w niedzielę rano, kiedy 15 na 20 możnych tego świata zebrało się w odświętnych ubraniach, by wrzucić swoją monetkę.
No, niezupełnie swoją. Kiedy dojdziesz do pewnego szczebla przestajesz musieć mieć przy sobie pieniądze. Mario Draghi o tym wie: jako gubernator Centralnego Banku Europejskiego przyzwyczaił się do żebraków na wielką skalę.
Bo może P.T. Czytelnicy nie wiedzą, że są żebracy na małą i na wielką skalę; obok pierwszych przechodzą obojętnie, obok drugich ich noga nie postanie, bo P.T. Czytelników zastrzelą ochroniarze.  A oni też żyją z żebrów, choć głównie z rozboju.
Dlatego też premier Mario Draghi rozdał każdemu z liderów i każdej z liderek po monetce. Żeby nie było wstydu.
Cyk, plusk… Wrócą?
Może niektórzy… Inni pewnie pójdą siedzieć, bo premier czy prezydent to ryzykowna fucha.
Szczerze mówiąc, to organizatorzy mogli sobie już darować tę niebieską wykładzinę, którą pokryli pięć schodków, łączących poziom fontanny z poziomem ulicy. To w końcu funkcjonariusze, utrzymywani z publicznych pieniędzy, a nie koronowane głowy! A i koronowane głowy dzisiaj już nie te, co kiedyś…
I taki na przykład Fumio Kishida, nowy premier Japonii, zrobił sobie selfie!
A Biden i Trudeau, stracili taką okazję! Najwyraźniej nie chcą wrócić…

3.
Mało kto wie, że przed tym uroczystym topieniem publicznych pieniędzy – kto, jak nie oni! – w Fontannie doszło do małego dramatu. Mewa zabiła i ze smakiem pożerała wronę, truchło uprzątnięto dosłownie w ostatniej chwili.
Cóż: zabójstwa wśród zwierząt są ekologiczne, podobnie, jak gnicie ich zwłok.

4.
Zanim trafił pod Fontannę di Trevi Boris Johnson znów poleciał na Forum Cezara (w sumie forów było pięć; choć Ty, Czytelniku, jesteś przyzwyczajony nazywać to zbiorczo „Forum Romanum”, ale to nazwa wysoce niedokładna, bo: pierwsze było Forum Cezara, którego budowa rozpoczęta została w roku 54 p.n.e., drugie było Forum Augusta, zbudowane około roku 2 p.n.e., trzecie było Forum Wespazjana, zbudowane w latach 71 – 75 n.e., czwarte było Forum Nerwy, którego budowę zakończono w roku 97 n.e., a ostanie, otoczone genialną galerią handlową, było Forum Trajana, otwarte roku 113 n.e.. Chciałoby się powiedzieć: „co cesarz to Forum”, ale to byłaby nieprawda, zważywszy, że przez te 159 lat, cesarzy przewinęło się przez Rzym aż trzynastu).
Jako się rzekło brytyjski premier jest silnie związany z kulturą klasyczną i dlatego zarwał godzinkę snu, by ponownie złożyć prywatną wizytę na forach cesarskich.

5.
Czy cała ta karuzela, z całym tym cyrkiem (z Borisem Johnsonem oczywiście, jako głównym clownem) jest psu na budę?
Pożywiom, uwidim, ale porozumienie w sprawie natychmiastowego zatrzymania publicznego finansowania węgla D.O. wydaje się być ważkie. Szkoda, że to bezczelny bluff.

Nie bardzo wiadomo, skąd się wziął obrzęd z wrzucaniem monety. W każdym razie, aby mieć pewność powrotu do Wiecznego Miasta, należy wrzucić monetę do XVIII-wiecznej fontanny, stojąc do niej tyłem, a następnie natychmiast odwrócić się i zdążyć monetę zobaczyć, zanim zniknie w wodzie. Państwo możni nie byli poinformowani, więc się nie odwrócili. Cała szopka na nic!
Nb. w dni powszednie, w sezonie turystycznym, co noc wydobywa się z Fontanny di Trevi ok. 3000 euro w monetach.
Myślicie, że znaleźliście sposób na łatwy zarobek? A figę: stoją pilnujący stójkowi, jest pełen monitoring, a za każdą próbę, minimalny sztraf wynosi 3-5000 euro.


Tak fora wyglądały niegdyś...


...A tak wyglądają dziś na mapach gógli. Na dole po środku – Kapitol, czyli Campidoglio, w lewym rogu forum Trajana, na górze – Amfiteatr Flawiuszy, zwany Koloseum, od kolosalnego pomnika Nerona, który stał w tym miejscu, otoczony stawem, w centrum ten wzgórek to Palatyn (od pałaców cesarskich, a po prawej na górze – pozostałości największego w historii miejsca widowiskowego, czyli Circus Maximus – Circo Massimo, mogącego na swoich 85 tysiącach m2 pomieścić 300 tysięcy widzów (chowaj się Maracanã, chowaj się największy obecnie na świecie stadionie 1 Maja na wyspie Rungrado w Pjongjangu!). Niestety, jedynie słuszny, bratni naszemu rządowi Mussolini, kazał przebić tam szeroką aleję do parad wojskowych i dużo zabytków zniszczył, sukinkot jeden.


4.
8 lat temu
Na wieść o aferze z KNF-u nawet nie podniosłem brwi ze zdziwienia. Od 50 lat jestem dziennikarzem i wiem, jak działa polityka. Na dodatek przez 30 lat mieszkałem we Włoszech i nie takie rzeczy widziałem. No i jeszcze zajmuję się polityką międzynarodową, studiowałam z bliska sytuację w Brazylii, Wenezueli, Zimbabwe… Więc mnie to nie dziwi.
Tym niemniej rodzi się we mnie kilka pytań.
- Co przewodniczący KNF zamierzał zrobić z tymi czterdziestoma milionami? Wpłacić je na własne konto, by zapewnić sobie godną starość? Czy może raczej przelać je na konto jakiejś partii? Jeśli tak to jakiej? Którejś z partii opozycyjnych może?

- Czy Getin to pierwszy bank, któremu przedstawioną taką propozycję? A jeśli nie pierwszy, to jakie jeszcze instytucje finansowe otrzymały podobne i czy na nie przystały?

- Jak to się stało, że mecenas, wskazywany przez byłego już szefa KNF jako kandydat do rady nadzorczej Getin Banku bawi w radach nadzorczych kilku innych instytucji, np. Giełdy Papierów Wartościowych czy Plus Banku? Do tego ostatniego trafił jakieś pół roku temu, a więc w tym samym czasie, gdy następowała zmiana linii politycznej stacji informacyjnych, wchodzących w skład tego samego holdingu. Czy to przypadek?

- Dlaczego 9 listopada br. roku uchwalono w Sejmie zmianę prawa bankowego poprzez wprowadzenie przepisu pozwalającego na przymusowe przejęcie jednego banku przez inny bank za zgodą KNF - za złotówkę?

- Czy to wszystko razem jest częścią jakiegoś systemu, czy raczej układu? Jeśli tak, to kto go wymyślił i pod czyim nadzorem jest realizowany?

- Czemu poświęcone było wczorajsze zebranie u premiera z udziałem m.in. ministra Sprawiedliwości (który o aferze wiedział, lecz nie poinformował premiera z odpowiednim wyprzedzeniem), szefa wywiadu i ministrów resortów siłowych? Znalezieniu winnych, i likwidacji ewentualnego układu, czy też jakiemuś innemu celowi? Jeśli tak, to jakiemu?

To takie szybkie pytania na bieżąco. Miałbym jeszcze inne, dotyczące nierozwiązanych afer, takich, jak Skoki, Getback, przejmowanie pieniędzy PCK, ale dotyczą przeszłości, nieodległej zresztą, więc może na kiedy indziej.


5.
11 lat temu
Po pierwsze: byłem ostatni.
Nie wiem, czy w związku z tym będę pierwszy. W ogóle nie wiem, czy coś z tego wynika, ale kiedy spakowałem walizkę i wyszedłem na ulicę, za moimi plecami hotel zamknięto. „Do zobaczenia w kwietniu” – usłyszałem na pożegnanie. OK, pokoje małe, materac godny zbója Madeja, ale było rozkosznie: 9,2/10 w opiniach gości. Głównie ze względu na personel: po włosku powiedziano by o nich „pezzi di pane”, kawałki chleba”, po polsku jakoś bardziej martyrologicznie: „do rany przyłóż”. Kiedy się ma do czynienia z „klientami” można stracić całą empatię: cóż to za rozkapryszony i nieuprzejmy narodek, ci klienci! Zawsze mają o coś pretensje, zawsze czegoś chcą, „obsługi” nie zauważają: oni tu rządzą! Toteż mało kto wychodzi poza profesjonalny uśmiech i wystudiowaną cierpliwość. A mnie się trafili ludzie i dzięki ci Panie za to.

Po drugie: Rosjanie.
Wszystkie najładniejsze wille na klifie w Sorrento wykupili Rosjanie. „Kiedyś to spędzali tu całe miesiące, jak nie oni, to ich żony, rodziny i przyjaciele – mówi mi zażywny knajpiarz. – Teraz coraz mniej ich widać. O, właściciel tej tutaj willi, szef Zimowych Igrzysk z Soczi [Dymitrij Nikołajewicz Czernyszenko – przyp. JP]: w tym roku był tylko raz, dwa tygodnie. Szkoda, panie takich willi, że to stoi puste. No, szef ochrony przyjeżdża co parę tygodni, robi obchód, sprawdza, czy wszystko w porządku. Widzi pan ile tu kamer? Oni muszą mieć szmergla na punkcie bezpieczeństwa. Kazał postawić tu samochód firmy ochroniarskiej, widzi pan? W tamtym rogu! Nikogo w środku nie ma, ale taki złodziejaszek może pomyśleć, że ochroniarz właśnie wyszedł na obchód i zrezygnować z włamania… Zresztą tu obcych mało, zaraz sąsiedzi by zauważyli, że ktoś się kręci. Ale w ogóle, panie, to tu teraz smutno, turyści powyjeżdżali. Ja też wyjadę. W zeszłym roku byłem w Australii, w tym roku pojadę do Tajlandii, podobno tam ładnie. Ale i u nas brzydko nie jest, nieprawdaż? Wszędzie ładnie, jak się ma parę groszy w kieszeni” …

Po trzecie: Prawo pieczeni z Aricci.
Niby mógłbym i w domu, ale jakoś nie pasuje, a tu, do obiadu i kolacji kieliszek wina wydaje mi się konieczny. Szwejka świetnie czyta się w Polsce, a we Włoszech już nie. Nawet całego nie przetłumaczyli; tylko takie streszczenia. Dialogi, a 200 stron opisu podróży do Czeskich Budziejowic zbyto: „W tym miejscu Szwejk opowiada o swojej podróży do Budziejowic”. Ja uważam, że o mniejsze rzeczy wybuchały wojny, ale cóż, to jest prawo, które ja nazywam „la legge della porchetta di Ariccia”, czyli prawo pieczonego schabu z Aricci. Kiedy się ją je w podrzymskiej Aricci – rozpływa się w ustach, nie ma lepszej rzeczy na świecie. Ale kiedy każesz sobie zapakować parę deko, jedziesz 30 kilometrów do domu do Rzymu, otwierasz – to już nie to: schab jak schab. No i to wino do posiłku bardzo tutaj pasuje. Że się potem wsiada do samochodu i jedzie dalej? No i co? No siada się i jedzie i nie dzieje się nic złego. Kieliszek wina raczej nie miewa katastrofalnych skutków. No ale tu też liczy się la legge della porchetta di Ariccia. We Włoszech można, w Polsce nie, w Polsce wino działa inaczej. No i nieco inaczej smakuje.
A propos: zmieniłem zdanie, co do ulubionego widoku z knajpianego stołu, kiedy jem kluski z małżami: nowe zdjęcie poniżej. Wyjaśniam uprzejmie, że to za moimi plecami to Capri. Plątałem się po szosce, na którą wjazdu zakazywał odpowiedni znak, miała być przerwana, roboty i coś jeszcze, ale, jak to często we Włoszech bywa – nie była. I na jednym wzgórku, przy drodze był kawałek płaskiego, w płaskie wbito tuzin sporych gałęzi, na gałęziach, w poprzek, inne gałęzie, a na nich podeschnięte liście palmowe. Obok drewniany baraczek, na nim dość koślawo wymalowano nazwę „Miracapri” (miejsce podziwiania Capri), więc choć miałem jechać dalej, zahamowałem, siadłem pod daszkiem z liści palmowych i wbiłem oczy w to cudo. Słońce parzyło, nie starczało ciemnych okularów, przede mną stanęła butelka wody, kieliszek lekko musującego, białego wina, a po chwili, na wielkim talerzu zajechało spaghetti alle vongole veraci, a kto mnie zna, wie, że za dobrze przyrządzone vongole veraci, to ja się dam pokroić. Ciepły wiaterek usłużnie serwował zapach morza, przysiadali się nowi ludzie, ale ja nie odrywałem wzroku od wyspy, mówili o zbyt małych pensjach i zbyt krótkich wakacjach, ale ja nie odrywałem oczu od morza.

Po czwarte: port.
Uwielbiam porty. M. mnie nie rozumie: przeważnie brudno, a i zapach nadgniłych ryb też mało porywający, ale co ja poradzę: ciągnie mnie i tyle. W tych wielkich wsiadam na statki wycieczkowe i cierpliwie wysłuchuję potoku liczb, podawanych przez przewodnika. W tych mniejszych po prostu siadam i się gapię na kołyszące się kolorowe łódeczki ośmieszające grawitację i wyzywające otchłanie. One, z wdzięczności, użyczają nieco swoich kolorów wodzie, słońce dorzuca swoje trzy grosze i robi się taki environmental art, że aż miło. A jeśli w porcie jest jeszcze knajpka…
Teraz też okna mojego pokoju wychodzą na port, naturalną lagunę, otoczoną z trzech stron zielonymi górkami, upstrzonymi plamami białych willetek. Z ogromną dostojnością obracają się promy, na morzu śmieszna plamka, ale tu, w tym małym porciku, nabierają rozmiarów gargantuicznych i nie sposób nie myśleć z podziwem o załodze, manewrującej tak sprawnie tymi gigantami. Po chwili, senny rytm śródziemnomorskiego porciku zakłócają spieszące się nie wiadomo po co, zupełnie tu niepasujące wodoloty. Jest już ciemno, ale port mnie nadal ogarnia: o każdym kolejnym statku informuje mnie ryk ocierającego się o burtę łańcucha od spuszczanej kotwicy, która potem służy za oś obrotową statku. Po chwili cisza, a po kolejnej, fala ludzkich głosów: o, pasażerowie już wysiedli. Mija pół godziny i nagle: wruuuum: ponuro i powoli ożywia się motor na statku, który już szykuje się do drogi powrotnej. Mewy uwielbiają statki: zawsze znajdzie się jakiś pasażer, który będzie się popisywał przed swoją damą i podniesie w ręku kawałek chleba. Wtedy – szuuuu – nurka i dziobem – łaps – za chleb. Mają taki układ: „wy dajecie chleb, my was nie dziobiemy”. No i jeszcze jedna zaleta: kiedy się ustawić zaraz za mostkiem kapitańskim, wcale nie trzeba ruszać skrzydłami. Mewa staje się doskonałym szybowcem, powietrze ją ciągnie i zasysa: można frunąć i odpoczywać jednocześnie. A one są tak samo leniwe jak my.

Po piąte: Nucci.
Kończę niespiesznie książkę Gianluigiego Nucciego o chaosie finansowym w Watykanie. Nie jestem dobrym czytelnikiem. Mało mnie w tej książce zaskakuje. Oczywiście, każdy kolejny dokument, każda opowieść to pogłębia to, czego, jeśli nie wiedziałem, to przeczuwałem. Nie wiem, czy ktoś, kto po raz pierwszy zechciałby przystąpić do tej tematyki byłby przytoczonymi faktami zaszokowany, czy nie. Dzisiaj mówił o tym papież na Angelusie. Może przetłumaczę, bo widzę, że w polskich mediach są duże rozbieżności: „Wiem, że wielu z was zaniepokoiły wiadomości, krążące w ubiegłych dniach a propos tajnych dokumentów Stolicy Apostolskiej, skradzionych i opublikowanych. Dlatego chciałbym wam powiedzieć, że kradzież tych dokumentów to przestępstwo. To godny potępienia akt, który nie pomaga. Ja sam prosiłem o przygotowanie tej analizy i te dokumenty ja i moi współpracownicy znamy dobrze. Ten smutny fakt z pewnością nie spowoduje, że odstąpię od pracy nad reformą, którą przeprowadzamy z moimi współpracownikami i ze wsparciem ze strony was wszystkich. Tak, ze wsparciem całego Kościoła, ponieważ Kościół odnawia się dzięki modlitwie i codziennej świętości każdego ochrzczonego. Podjęte zostały kroki, które dają owoce i niektóre już widać. A zatem dziękuję wam i proszę o dalsze modlitwy za papieża i za Kościół, bez potrzeby niepokojenia się, ale idąc naprzód z zaufaniem i nadzieją”.
Cóż – pierwszy komunikat po aresztowaniu ks. Baldy mówił o „fałszywych dokumentach”. Dziś papież mówi, że były prawdziwe i powstały na jego zamówienie.
Cóż – w watykańskim więzieniu siedzi ksiądz, który przekazał Nuzziemu dokumenty, kardynałowie i biskupi, którzy dopuścili się opisywanych w owych dokumentach nadużyć, czasem przestępstw, czasem zwyczajnych nieostrożności, wypływających z braku odpowiedniego przygotowania, są na wolności i moralizują.
Cóż – ja tam sądzę, że ten ptak gniazdo kala, co je kala, a jeszcze bardziej ten, co mówić o tym nie pozwala. Nie znoszę stylu pisarskiego Nuzziego. Odesłałbym go do szkoły dziennikarskiej, żeby się wyzbył nieznośnej maniery i darmowego dydaktyzmu, ale gdyby nie on, gdyby nie kamerdyner Benedykta XVI i teraz błyskotliwy ksiądz hiszpański, reforma tego koszmarnego, anachronicznego, operetkowego molocha, jakim jest watykańska kuria może by i nastąpiła, ale z pewnością zajęłaby więcej czasu i napotkała na daleko większe opory. Kurii nie udało się zreformować ani Janowi Pawłowi I (a miał ponoć rewolucyjne zamiary), Janowi Pawłowi II (ale jego najbliżsi współpracownicy robili, co mogli, by ją storpedować), nie udała się Benedyktowi XVI… Franciszek ma łagodny interface z wiernymi, ale to przebiegły jezuita i – jak mi chórem tłumaczyli południowoamerykańscy Koledzy dziennikarze – jest Argentyńczykiem i można stawać na głowie, a on od wyznaczonego sobie celu nie odstąpi. I – co Koledzy podkreślali: „Wy w Europie nie możecie zrozumieć, co to znaczy poważnie traktować swoje chrześcijaństwo. To nie ma żadnych „ale”, to nie ma żadnych kompromisów: postępuje się zgodnie z Ewangelią i basta”.
Amen.

Miracapri


Ja i Capri


Domek Rosjanina


D.O. lubić porciki


Dlatego okna jego hotelowego pokoju wychodzą na port.


6.

Serbska rewolucja studencka zaczyna się od telewizji: „Won programy-śmierci reality show późnym wieczorem”
Program Listy, która wygrała wybory, zakłada gruntowną reformę telewizji, oskarżanej o zmowę z rządem Vučicia: wyeliminowane zostaną programy śmieciowe, 30% ramówki zostanie poświęcone audycjom naukowym lub dziecięcym.
https://www.repubblica.it/esteri/2026/11/14/news/serbia_rivoluzione_studenti_tv_guerra_a_reality_show-425723178/?ref=RHLM-BG-P10-S1-T1-fdg7
Aby zbudować nowy świat, musimy zrobić miejsce. I musimy usunąć wszystko, co zanieczyszcza i zaśmieca środowisko, ale także umysł. Studenci z Listy, którzy wygrali wybory parlamentarne w Serbii 25 października, po miesiącach protestów przeciwko systemowi władzy Aleksandara Vučicia, dobrze o tym wiedzą. Jak ujawnia Serbian Times, ich program, który ma na celu fundamentalną reformę skorumpowanego kraju, rezerwuje całą sekcję dla mediów. A pierwszym celem są reality show: maksymalnie 45 minut dziennie, tylko po 23:00 i bez transmisji na żywo. Ograniczenia dotyczyłyby również powtórek i programów specjalnych, podczas gdy programy pełnometrażowe pozostałyby dostępne na płatnych platformach, z ograniczeniami wiekowymi i kontrolą rodzicielską.
Ale to nie wszystko: co najmniej 30 procent ramówki nadawców krajowych musi być poświęcone programom naukowym, edukacyjnym i dla dzieci. Koniec z tandetnymi programami, czas na kulturę i dogłębne analizy. Reforma obejmuje również zmiany w przepisach dotyczących reklamy. … Nieprzypadkowo podczas protestów studenckich celem ataków stały się prorządowe stacje telewizyjne. Studenci oskarżali nadawców takich jak Pink i Informer o propagandę i kampanie oszczerstw, a nawet o organizowanie blokad i protestów przed ich siedzibami, które stały się symbolami nieprzejrzystego systemu. Reforma programów telewizyjnych oznacza zatem próbę przełamania tego, co przez dekady było narzędziem budowania konsensusu, poprzez który reprodukowana jest władza.


7.

Wolność mediów publicznych została naruszona w całej Europie Środkowej. Teraz Czesi jednoczą się, by bronić swojej wolności.
W Pradze zaplanowano ogromny protest przeciwko rządowemu planowi zniesienia opłat licencyjnych, co zdaniem krytyków mogłoby dać ministrom większą władzę nad redakcjami
https://www.theguardian.com/world/2026/nov/14/protests-grow-czechia-changes-public-media-funding
Aniel Stach był byłym juniorem w kajakarstwie slalomowym, kiedy po raz pierwszy wszedł do siedziby Czeskiej Telewizji w 2010 roku. Odpowiedział na ogłoszenie na Facebooku, zapraszające widzów do obejrzenia kulis jego ulubionego programu publicystycznego Hyde Park CT24. Nie spodziewał się, że wkrótce potem otrzyma ofertę pracy.
Stach, obecnie 38-letni, prowadzi naukową odnogę tego programu, udzielając długich wywiadów. Stał się jednak również jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci kampanii na rzecz oszczędności w obowiązkowych opłatach licencyjnych, z których finansowane są publiczne stacje telewizyjne w kraju.
„Czeska Telewizja i Czeskie Radio to najbardziej godne zaufania organizacje medialne w Czechach” – powiedział Stach „Guardianowi”, wciąż ścierając makijaż studyjny z twarzy w sali konferencyjnej w Czeskiej Telewizji. „To symbole. Są częścią naszej historii. Są częścią naszej kultury. I dlatego ludzie się za nimi upominają”.
Organizatorzy twierdzą, że kolejny wiec – zaplanowany na najbliższą niedzielę na rozległej praskiej równinie Letná – może być największym w porewolucyjnej historii kraju. Demonstranci z niepokojem patrzą na kraje Europy Środkowej i Wschodniej – przede wszystkim na sąsiednią Słowację, ale także na Węgry, Polskę i Serbię, gdzie pod rządami poprzednich prawicowo-populistycznych rządów niezależność mediów była poważnie osłabiona.
Premier Andrej Babiš stwierdził, że jego koalicja partii populistycznych, prawicowych i nacjonalistycznych oraz eurosceptycznych nie zawaha się przed protestami, choć zaproponował szereg alternatywnych modeli, w tym dobrowolne wpłaty.
Pracownicy obu nadawców rozpoczęli strajk 3 listopada, a demonstracje odbyły się w 21 miastach w całym kraju. Podczas strajku Stach i jego koledzy reporterzy, ubrani na czarno, czytali komunikaty radiowe z kartek papieru.
Część programu z 3 listopada zastąpiono materiałami archiwalnymi. Zamiast swojego zwykłego porannego programu informacyjnego, kanał informacyjny Czeskiej Telewizji pokazał stare nagranie z wizyty prezydenta Gustáva Husáka w praskim metrze.
Był to subtelny ukłon w stronę tego, co według działaczy kampanii czeka widzów, jeśli zmiany zostaną wprowadzone, choć jeden z ministrów rządu stwierdził, że raporty archiwalne są ulepszeniem w stosunku do standardowej oferty stacji.